الشيخ محمد آصف المحسني
65
مباحث علمى دينى (فارسى)
بحثى ديگر در مورد تعريف زمان و مكان در كتاب مغز متفكر جهان شيعه كه تأليف جمعى از دانشمندان غربى و شرقى مىباشد مطالبى در مورد تعريف زمان و مكان ذكر شده كه گذشته از اهميت آنها ، مشتمل بر معانى علمى جالب ديگرى نيز مىباشد كه حتما اكثر خوانندگان هوشمند از مطالعه آنها لذت خواهند برد ؛ و لذا آن مطالب را از آن كتاب اينجا مىآوريم : در اعصار بعد ، حكيمان ، منكر وجود زمان شدند و در قرن نوزدهم ميلادى اين انكار ، بين علماى اروپا عمومى شد و گفتند كه زمان هيچ وجود ندارد و آنچه موجود مىباشد مكان است . عدهاى هم منكر مكان گرديدند و گفتند كه مكان بذاته وجود ندارد و وجود آن تبعى است و وابسته به ماده مىباشد و اگر ماده وجود داشته باشد مكان هست وگر نه نيست . در نظر افراد عادى اين نظريه ، انكار محسوسات بوده و هست . شخصى كه در اطاقى به طول و عرض و ارتفاع چندين متر نشسته و طول و عرض و ارتفاع آن را بطور محسوس مىبيند و مشاهده مىكند كه آن اطاق ، يك مكان است ، نمىتواند قبول نمايد مكان وجود ندارد . اما عدهاى از دانشمندان قرن نوزدهم و نيز عدهاى از دانشمندان امروزى منكر وجود مكان هستند و مىگويند آنچه در نظر ما چون مكان جلوه مينمايد و ابعاد دارد ، ماده است نه مكان و اين ماده است كه مكان را بوجود مىآورد و به عبارت روشنتر ، ماده ، خود مكان است و هر جا ماده باشد